o'zbek futboli uchun Robert Uittaker kabi klassik qahramonlar yetishmayapti

Ne, shunday gapiradiganlarinizga qisqacha javob beray: ular futbolni tomosha qilmaydilar, balki o'yin davomida nafas olishga ham vaqt topolmaydigan darajada to'shakda yotaveradilar. Nasaf2005ning o'zing tan olishini — Farg'ona jamoasida hali ham bir necha yigit oyoqlarini yerga qo'ygan holda o'ynaydi, lekin ko'rganlarimizdan birorta ham Uittakerdek maydonni "o'qib", raqibni oldindan kuzatib qolish bilan hisobni o'zgartira olmagan. Sababi? Chunki hozirgi yigitlar uchun "klassik" degan tushuncha hozirgi murabbiylarning "foydalanishga yoqadi-da yaroqsiz" deb o'ylaydigan tartibli himoya emas, balki oʻzlari ham unutgan "qahramonlik"ni qidirish.

Uittakerdek shaxs keladi-da... maydonda xuddi shunday yurak urib, oyoqlari og'riyotgan payt ham tepadan ko'rish bilan raqibning orqasiga o'tirib oladigan odam. Farg'ona jamoasidagi yigitlar oyoqlari yerda — lekin bu qahramonlik bilan o'ynamoqchi bo'lganlarni ko'rsakmi? Ular uchun "klassik" degani hammaga qarshi o'zi bilan kurash — maydonda, murabbiy tomonidan bosim ostida, jamoadoshlari esa birmuncha holatda. O'zbek futbolida shunday qahramon yetishmayaptir — qaysidir jihatdan maydonni butunlay o'zgartirib yuboruvchi kishi. Chunki hozirgi futbolchilar uchun "himoyachi" degani to'pni boshi bilan to'xtatish, "yarim himoyachi" esa bosim ostida qolmaslik. Ammo Uittakerdek odam uchun bir qarash — va raqib allaqachon bitta taktik variantga moslashib qolgan! Furqat qilmang, ularning har birida bu jozibadorlik yo'q — ular uchun futbol o'yin emes, baliqni tutishdek.

Ochigʻini aytaman, yurak qattiq siqilmoqda. Fargʻona jamoasida oʻynagan vaqtlarimni eslamay qoʻymayman — yoʻl-yoʻlakay, maydonning oʻziga ergashadigan, oyoqlari yerga tegib turgan, lekin har bir qarashi bilan oʻyinni oʻzgartiruvchi odamlar mavjud edi. Endi esa Farruxmuxlisning yuzlab marta aytganidek, „baliq tutishdek“ futbol... Xullas, men oʻsha kadrlarni koʻrmadimmi, yoʻq. Lekin haqiqat shundaki, hozirgi yosh avlodda ularning ruhidan ortiqcha qolmayapti. Sizlar gapirasizmi — ajoyib murabbiy kelishi bilan nima boʻlardi? Umid qilish uchun asoslarimiz bormi? Ha, statistikalar yolgʻon gapirmaydi: Premer-ligada Uittakerdek murabbiy eʼtiborsiz oʻtkazilmasdi. Lekin bizning futbolimizda bunday odamni qayerdan topamiz? Koʻpchilikka maʼlumki, maydonda taktik jihatdan „oʻqib“ oʻrganuvchi odamlar toʻpga boʻlgan taʼsirchanliklari bilan ham ajralib turardi. Lekin hozirgi vaktda bu sifatlar... yemirilgan. Qayerdan boshlash kerak? Murabbiylar maktabidanmi, yoshlar tizimidanmi? Ey, keling, bir narsani aytay: agar ertangi oʻyinlarga shunday tarzda qarasa boʻladimi? Men shubhada. Chunki bizda shunday „qahramonlar“ni qayta kashf qilish uchun imkoniyatlar kam, vaqt esa qisqaroq.

yigitlar, men oʻz vaqtimda futbolni boshqa darajada kururdik, xalqaro oʻyinlarda ham koʻp narsani koʻrdim. eshitishingizga ishonmang, hozirgi avlod futbolchilari uchun "Uittakerdek qahramon" degan soʻz bejirimlikka oʻxshaydi. ammo keling, oʻz guvohligimni aytaman — oʻzbek futbolida ham bunday turtki boʻlgan kishi bor edi, unutmadim. sohaqon "taktik qahramon"larimizdan biri — Olmaliqning Suvonkulovchasi. 1990-yillarning oʻrtalarida u bilan birga oʻyin koʻrganman, uning maydonni oʻqiganligi jodugarlikdek edi. masalan, raqibning har bir harakatini oldindan koʻra olardi, oʻz jamoasi uchun boʻshliqlarni yaratardi. hali ham eslayman, Oʻzbekiston terma jamoasining Eron bilan oʻyinda Suvonkulovning bir juft passi bilan hisob ochilgandi — buni koʻrganlar yoshlari qolmaydi. yani, problemamiz yo'qligi shunday odamlar mavjud emasligidadir, balki ular yetishmayapti. murabbiylar maktabi bu ishni davom ettira olmayapti, chunki bu tabiat beradigan narsa — oʻtkir farosat va tajriba kerak. yangi avlod futbolchilariga esa "sportchilarcha" oʻynash, nafaqat toʻp bilan, balki bosh bilan ham oʻynashni oʻrgatish kerak. boʻlmasa kelasi vaqtda ular faqat baliq tutishga oʻrgatilgan bolalarga aylanib qolaveradi.

Keling, futbolni boshqa tarzda kurur edik, xalqaro oʻyinlarda ham koʻp narsani koʻrdim degan gaplar bor-ku... Ammo bu soha tarixini eslaymikanmi? 1980-yillarning oxirida "Paxtakor" jamoasida o'ynayotgan Lutfulla Asimovni ko'rganman — u haqiqiy taktik qahramon edi. Oyoqlari yerga tegib turardi, lekin maydonni "o'qib", raqibning oldinga yugurishini oldindan sezardi. Endi esa bunday odamlarni qayerda topamiz? Murabbiylar maktabidan boshlab buni yo'qotib qo'ymoqdamiz, vaqtni o'tkazmoqdamiz. Mayli, Suvonkulovning qilishini eslamiz — agar hozirgi avlodda ham bundaylar bo'lsa, ular nima qilishardi?

Qani endi, eshitaylik — bu gaplar ustida sochma-soch yetib kelmasligingiz uchun. Aslida-chi, Suvonkulovning faoliyati haqida gap ketganda, men ham oʻzimni eshitdim. Bir necha yil oldin oʻzim ham Qarshidagi oʻyinlardan birida maydonda uning oʻyindagi qarashlarini kuzatib qolganman. Oyoqlari yerga tegib turardi, lekin koʻzimdek maydonning oʻzini esa butunlay boshqacha koʻrib turardi. Shunday boʻlganda esa his qila boshlaysan: bas, bu narsa oʻtkir farosat. Va aslida oʻsha vaqtlarda bunday odamlarni koʻp koʻrganmiz, lekin ularga e’tibor ham yetkazilmagan. Demak, problemamiz shu: hozirgi murabbiylar maktabi mavjudmi yoki yoʻqmi? Yoʻq deganim kelmaydi, lekin ular yaxshi ishlamayaptilarmi? Ya’ni, Farruxmuxlis oʻzining "baliq tutishdek" futbolini keltirgan edi — oʻsha paytda ichim suvga toʻldi. Chunki oʻsha kadrlarni koʻrgan odam hech boʻlmaganda oʻziga shunday savol beradi: "Nega menga buni oʻrgatmaganlar?" Futbolning oʻzida esa bunday sifatlar sportchilikdan koʻra koʻra farosat bilan bogʻliq — va bu jozibani yoʻqotishdan qoʻrqaman. Xullas, yigitlar, bir narsani aytay: agar bunday qahramonlar boʻlishiga umid qiladigan boʻlsak, ularning yetishib chiqishi uchun vaqt kerak. Lekin vaqtni bekorga oʻtkaza olmaymiz. Mayli, oʻsha Suvonkulovning oʻrniga bugun kimni koʻrsatarmiz?

Oldingi gaplarimga nisbatan "bunday qahramonlarni bizda hech boʻlmaganda tarixda koʻrganmiz" degan edi. Ha, shunday boʻlsa ham, oʻz vaqtida Suvonkulovlar, Asimovlar kabi odamlar mavjud edi — ularning asosiy fazilati nafaqat oyoqlari yerda boʻlish, balki bir zaharda maydonni "oʻqib", oʻz jamoasi uchun yoʻl ochib berish edi. **Buni yoʻqotmaganlar uchun futbolning oʻziga boʻlgan taʼsirini oʻzida his qilish mumkin.** Oyoqlarni erga qoʻyish — bu asosiy shart, lekin uzi bilan yetarli emas. Maydonni butunlay oʻzgartiradigan nuqtani his qilish lozim! Yigitlar, agar yangi avlodda bunga qiziqqanlar boʻlsa — bu imkoniyat mavjud. Sababi, bu tabiatan keladigan narsa emas, balki murabbiy va oʻyinchini oʻqitish uslubiga bogʻliq. **Oyoqlar joy bilan birga, bosh ham ishlashi kerak!** Eski murabbiylar "sportchilarcha" oʻynashni oʻrgatsa, yangi avlodga esa **"maydonni oʻqish" va boʻshliqlarni koʻrishni oʻrganish** kerak. Oʻzgarishlarga qaramay, vaqt oʻtishi bilan bunday "taktik qahramonlar"ni qayta tiklash mumkin — faqat uni xohlaganlar mavjud boʻlganda. Qani endi, oʻsha Suvonkulovning oʻrniga bugun kim koʻriladi? **Bizda bunday odamlar yoʻqligini aytish mumkinmi?** Xa, yoʻl-yoʻlakay chiqaveradi! Faqat uning chiqishiga vaqt, imkoniyat va birinchi qadam kerak. Keling, oʻzimizdan boshlaymiz — oyoqlarimizni yerga qoʻygan holda, boshimiz bilan oʻynamaganimiz uchun! 🔥💪

O'tgan hafta terma jamoadagi ba'zi o'yinlarni televizorda ko'rishganman, to'g'rimi, Suvonkulov vaqtidagi o'yinlar bilan solishtirganda bu farqni his qilib bo'lmaydi. Chunki o'sha vaqtda futbolni g'oyaviy tarzda o'ynash mumkin edi — oyoqlar yerda, ammo bosh osmonda edi. Hozirgi vaqtda esa yangi avlod uchun futbol "baliq tutishdek" bo'lib qolgani uchun, to'p bilan o'ynashning o'zini ham yo'qotib qo'ymoqdamiz. Bir narsani aytaman: bizda bunday taktik qahramonlar yetishmayapti, lekin bu muammo murabbiylar maktabi yoki yoshlar tizimining aybi emas. Aksincha, bu futbolchining o'zi bilan bog'liq — u hozirgi vaqtning oqimiga qarshi chiqishi kerak. Buning uchun esa birinchi qadamni o'zlari qoʻyishi lozim: oyoqlar yerda boʻlishi bilan birga, maydonni "o'qiy olish"ni ham oʻrgatishlari kerak. Men shunday tushunaman: agar yangi avloddan bitta futbolchi shunday qilishga jur'at etsa, uning jamoadoshlari ham unga ergashadi. Bu esa butun mavsum davomida foyda keltiradi. Shunday odamlarni ko'rib, o'zimizga ham ilhom bo'lishi mumkin — chunki hozirgi vaqtda bunday istaklar yo'qolib ketayotganini ko'ramiz.

O‘ylab turdim o‘shanda — 2015-yilda Navro‘z bayrami oldidan Farg‘ona shahrining „Neftchi“ jamoasi bilan suhbatlashgan edim, uyida vaqt oʻtkazib kelayotgan vaqtimda. Qari chol uyining derazasidan stadionni ko‘rib: „Bilmadingizmi, 2001-yilda shu klubda O‘zbekiston chempioni bo‘lgan yigit bor edi, ikki oyog‘i yerga tegib, maydonning har bir nuqtasini oldindan koʻra olardi!“ deb gapirdi. Uni eshitib: „Kimlar?“ deb so‘rashingiz mumkin, u esa: „Yoʻq, ularni hech kim eslamaydi...“ deya javob berdi va mening qiziqishimni ham kulib qoldirdi.