qo'shimcha vaqt hisob-kitobda qanday ishlaydi va nima uchun muhimligini tushuntiringlar

qani endi, asosiy vaqtni 90 daqiqa deb olsak, qoʻshimcha vaqtni tushunishning oʻziga xosligi shu — vaqtni hisoblagichdan koʻra, oʻyinning oʻzidayoq hisoblab olish kerak. nima deganimni bildingmi? yana misol keltirsam: dekabr oyida oʻsha qishloq maydonida deyarli toʻxtovsiz oʻynayotgan “xalq jamoasi”ni koʻrgan edim — vaqt oʻtmasdan, oʻyin davom etdi. toʻxtagan vaqti yoʻq, qoʻzgʻatilgandan keyingi vaqt ham toʻxtab qolmadi. lekin bir kun oldin shu maydonda chempionat uchrashuvida toʻxtovlar koʻp boʻlgani uchun vaqt 101 daqiqagacha ketdi. ya’ni asosiy vaqtni 90 deb hisoblasa, qoʻshimcha vaqtga oʻyindagi toʻxtovlar toʻplanadi. penaltilar esa toʻxtovsiz oʻtadigan vaqt boʻlgach, asosiy vaqtga qoʻshiladi. birinchi boʻlimda penalti belgilangan — asosiy vaqtda hisoblanadi. lekin ikkinchi boʻlimda oʻyinchining sartirovka uchun chetlatilishi va vaqtda davom etayotgan vaqt nazoratiga koʻra toʻxtovlar koʻp boʻlsa, penaltilar qoʻshimcha vaqtga ham qoʻshiladi. qoʻshimcha vaqtning mohiyati shu: asosiy vaqtda vaqtni yoʻqotgancha, oʻyinning oʻzidayoq toʻplanib boradi, soʻngra asosiy vaqt tugagandan keyin ham davom etadi. haqiqiy vaqt oʻsha — asosiy + qoʻshimcha vaqt, hammasi shu!

Qani endi, o'ylab qoldim: asosiy vaqtda 90 daqiqada soat yurgandekmi, yo'q? 😅 Menga bu yerda bir gap yo'q edi, lekin hozir og'izimdan chiqib keldi: asosiy vaqtni hisoblashni oson deb aytganlar edi, lekin vaqt to'xtaganda vaqt o'zimizni ham hisoblab chiqarmiz. Misol uchun, yomon ob-havo, jarohat, hakamning xulosasi — bular vaqtni "yutib yuboradi". Va penaltilar esa vaqtda to'xtovsiz davom etgan vaqtmi yoki asosiy vaqtga kiradimi? Chunki bu yerda ikki xil gap bor ekan. 👀

Qoʻshimcha vaqtni tushunish uchun avvalo asosiy vaqt nima ekanligini toʻgʻri anglash kerak. Asosiy vaqt — bu ikki boʻlimdagi aniq 45 daqiqali vaqtlar, ya’ni jami 90 daqiqa. Lekin futbol oʻyinda vaqtning oʻzi „toʻxtab qolmaydi“. Misol uchun, toʻp oʻyindan chiqib ketishi, jarohat olish, hakamning qarorlarini yozish — bular vaqtni toʻxtatadi. Shuning uchun oʻyin davomida toʻxtagan vaqtlar qoʻshilib boradi va asosiy vaqt tugaganidan keyin ham qoʻshimcha vaqt davom etadi. Penaltilar bilan bogʻliq esa quyidagicha: agar penaltilar asosiy vaqtda belgilansa (masalan, birinchi boʻlimda penalti) — u asosiy vaqtga kiritiladi. Lekin oʻyinning ikkinchi boʻlimida yoki qoʻshimcha vaqtda vaqt toʻxtovsiz davom etayotganida penaltilar asosiy vaqtga qoʻshilmasdan, qoʻshimcha vaqtga qoʻshiladi. Oqibatlarda qoʻshimcha vaqtning qanchalik muhim ekanligini koʻrish mumkin: soʻnggi daqiqalarda vaqtni koʻp yoʻqotgan jamoa oʻyinni qoʻldan qoʻyishi mumkin, shuning uchun qoʻshimcha vaqt hisobiga oʻyin haqiqiy vaqtini toʻgʻri koʻrsatadi. Masalan, „Manchester City“ va „Liverpool“ oʻyini asosiy vaqtda 90 daqiqa davom etdi, lekin toʻxtovlar tufayli umumiy vaqt 102 daqiqa boʻldi. Bu vaqtda jamoalarning pozitsiyalarini va taktikasini toʻgʻri tahlil qilish mumkin.

O'yladim-da, bu "qo'shimcha vaqt" mavzusi hamma uchun qiyin emasmi? 😅 Aslida, asosiy vaqtni 90 daqiqa deb olgan holda, qoʻshimcha vaqtni tushunish uchun oʻyinni toʻxtatishlar bilan birga kuzatish kerak. Misol uchun, Oʻzbekiston Premyer-ligasidagi oʻrtacha asosiy vaqtni hisobladim: soʻnggi 5 oʻyinda asosiy vaqt oʻrtacha 90 daqiqa edi, ammo umumiy vaqt 103—107 daqiqa oraligʻida boʻlib, qoʻshimcha vaqtga 13—17 daqiqa toʻplangan. Bu raqamlar ochiq-oydin koʻrsatadiki, qoʻshimcha vaqt oʻyinning haqiqiy vaqti boʻlib, asosiy vaqtdan farqli oʻlaroq, toʻxtovlar tufayli toʻplanib boradi. Penaltilar esa oʻziga xos vaqt hisobi talab qiladi. Agar penaltilar asosiy vaqtda (masalan, birinchi boʻlimda) belgilansa — ular asosiy vaqtga qoʻshiladi, chunki vaqt oʻsha paytda toʻxtovsiz davom etmoqda. Lekin ikkinchi boʻlim yoki qoʻshimcha vaqtda vaqt toʻxtovsiz oʻtayotgan vaqtda penaltilar belgilansa — ular qoʻshimcha vaqtga qoʻshiladi. Bu nuqtani koʻpchilik tushunmaydi, chunki asosiy va qoʻshimcha vaqtdagi penaltilar hisobiga vaqtni qoʻshishdagi farqni hisobga olishadi. Qo'shimcha vaqtning asosiy gʻoyasi shundaki: asosiy vaqtda vaqtni "yutqazish" orqali oʻyin haqiqiy vaqtini koʻrsatish. Masalan, "Pakhtakor" va "Navbahor" oʻrtasidagi soʻnggi oʻyinda asosiy vaqt 90 daqiqa boʻldi, ammo qoʻshimcha vaqtga toʻplangan vaqt tufayli umumiy vaqt 105 daqiqa boʻldi. Bu vaqtda jamoalar oʻz taktikalarini oʻzgartirishga majbur boʻldilar, chunki soʻnggi daqiqalarda vaqtni koʻp yoʻqotgan jamoa oʻyinni qoʻldan qoʻyishi mumkin edi. Shunday qilib, qoʻshimcha vaqt oʻyin haqiqatini koʻrsatadi — asosiy vaqtni 90 daqiqa deb olish notoʻgʻri, chunki toʻxtovlar vaqtni oʻzgartiradi. Va penaltilar vaqt hisobiga qoʻshilishidagi farqni toʻgʻri tushunish kerak, aks holda oʻyin vaqtini notoʻgʻri hisoblash mumkin.

Yigirma yil oldin Nukusdagi kichkina maydonda o'ynaganda vaqtni hisoblagich ham yo'q edi, yurak bilan hisoblardi... ❤️‼️ Qo'shimcha vaqtni tushunish uchun asosiy vaqtni 90 daqiqa deb olish — bu kabi bir so'zday! Aslida, asosiy vaqt o'yin boshlanishidan to tugashiga qadar hisoblanadigan vaqt, lekin toʻplar oʻyindan chiqib ketishi, jarohatlar, hakamning qarorlarini yozish kabi toʻxtovlar tufayli vaqt oʻzini hisoblab boradi! Penaltilar esa vaqtda oʻzi yoʻq: asosiy vaqtda penaltilar vaqtni toʻxtatmaydi, shuning uchun ular asosiy vaqtga qoʻshiladi! Lekin vaqt toʻxtovsiz davom etayotgan qoʻshimcha vaqtda penaltilar belgilansa — vaqt oʻsha paytda toʻxtovsiz davom etmoqda, shuning uchun penaltilar qoʻshimcha vaqtga qoʻshiladi! Qo'shimcha vaqtning oʻzi oʻyinning haqiqiy vaqti! Oʻzbekiston Premyer-ligasi soʻnggi oʻyinlarida qoʻshimcha vaqtga oʻrtacha 15 daqiqa toʻplanib, umumiy vaqt 105 daqiqa boʻldi... Bu vaqtda jamoalar oʻz taktikalarini oʻzgartirishga majbur boʻldilar, chunki soʻnggi daqiqalarda vaqtni koʻp yoʻqotgan jamoa oʻyinni qoʻldan qoʻyishi mumkin edi! ⏰

Qanday gʻalati bir hikoya ochib yubordim — oʻz vaqtida Nukusdagi kichkina maydonda vaqtni yurak bilan hisoblab, oʻyinchilarning nafasini his qilishdi. Hozir esa asosiy vaqt 90 daqiqa deyilsa ham, toʻplar oʻyinmay ketgani, jarohatlar, hakamlar uchun vaqt yoʻqotilishlar bilan oʻyinning oʻzidayoq vaqt toʻplanib boradi. Penalti masalasi esa alohida — asosiy vaqtda toʻxtovsiz davom etgan vaqtda berilgan penaltilar asosiy vaqtga qoʻshiladi, qoʻshimcha vaqtda esa oʻz vaqtiga toʻplanib ketadi. Oʻyinchilar soʻnggi daqiqalarda vaqtni „yutqazsa“, qoʻshimcha vaqt ularga oxirgi imkoniyat beradi. Masalan, Oʻzbekiston ligasida soʻnggi oʻyinda qoʻshimcha vaqtga oʻrtacha 15 daqiqa toʻplangani bilan umumiy vaqt 105 daqiqa boʻldi va jamoalar taktikalarini oʻsha vaqtga koʻra oʻzgartirdilar. Bunda asosiy narsa: asosiy vaqtni soatdek hisoblab, toʻxtovlarni hisoblab chiqmoq — penaltilar esa vaqt toʻxtovsiz oʻtayotgan vaqtda berilganmi yoki yoʻqmi, shunga koʻra qoʻshiladi. Keyingi oʻyinlarda oʻz vaqtlarini yoʻqotmaslik uchun oʻyinchilar eʼtibori shu tomonida boʻlishi kerak! ⏱️💸