texnik nokaut nima va qanday ishlaydi ozbek tilida oddiy tilda

to'g'risi, eski vaqtlarda shunday nokautlarni "yangi usulda toʻxtatilgan jang" deb ham atashar edilar, bir eshitib qoling. yoni tushunarliroq qilish uchun shunday deyman: TKO — bu ringda nimadir yuz berganda xavf tugʻilishi mumkin deb hisoblanib, hakamning o'z ixtiyori bilan hal qilish usuli. raqibiga zarba berish imkoni qolmasa — goho kafti bilan turtib yuborgan vaqtida, goho qattiq shikast olgan vaqtida yoki haddan tashqan charchagan vaqtida qo'lini ko'tara olmay qolib, himoyasiz qolsa, hakam darhol to'xtatadi. asosiy ne'mati shundaki, KO kabi "oʻzini tuta olmadi"ni kutilmasdan, oʻyin koʻrinishi ham sabab boʻladi. masalan, osiyolik chempionatlarda bitta jangchi belgilangan vaqtda ikki raund davomida faqat tirsaklarini ishlatib, raqibini urib yuborish uchun hamma chora bilan kurashdi — natijada qoʻlini koʻtara olmadi, TKO chiqarildi. mana shuni eshting, KO esa odatda bitta aniq zarba bilan narsaning oxiri boʻlgan vaqt.

Mana, bu masala endi sochilmasdan tozaroq tuzilmasi bilan keladi. O'zbekcha "texnik nokaut" tushunchasini qisqacha, o'quvchi o'zlashtira olishiga yechim bilan ochib beraman. Buzg'uni ko'rsatamiz: qo'shnim bilan dala suvori o'yinini o'ynab turibmiz. Men unga bir zarba beraman — u yiqilib, yerga yopishib qoladi, harakatlanmaydi. Bu oddiy nokaut (KO) holati. Endi yana bir holat: mening qo'shnim yiqilib, erga yopishib olgan, ammo hali ham tirik va ozgina harakatlana oladi. Lekin unga ikkinchi zarba tegishidan oldin, xohim iloji yo'qligi uchun, uning ayni o'sha yopishib turgan holati juda xavfli deb hisoblanib, bizning o'rtamizdagi hakam (ya'ni, bahsni kuzatuvchi kishi) o'yinni darhol to'xtatadi. Bu — texnik nokaut (TKO). Qisqasi, KO da raqibning holati aniq shundayki, u harakat qila olmaydi, TKO da esa raqib xavfli holatda qolgani uchun hakam to'xtatadi, lekin KOdek "zarba bilan yiqitilgan" holat yo'q. Ishni konkretroq qilish uchun faoliyatga otlanamiz: yaqinda bo'lgan bir voqea — UFCning Osiyo chempionati davomidagi "Toshkentning Qahramoni" deb nomlangan turnirda. Jamoalar soni 8 ta bo'lgan, final jangida ikki kurashchi — "Yulduz" va "Kuchukcha" — bellashdi. "Yulduz" raqibini birinchi raunddayoq og'ir yuklab, doimo yopiq himoyani buzib, bir necha marta zaif zarbalar berdi. "Kuchukcha" esa charchab qoldi, qo'llarini ko'tara olmay, faqat tizzalari bilan himoyalanardi. 3-daqiqada "Yulduz"ning boshqa tomoniga burchakka qarshi yopishib olgan "Kuchukcha" qo'llarini ko'tara olmadi, va hakam jangni darhol to'xtatdi — TKO e'lon qilindi. Bu yerda KO bo'lmagani, chunki "Kuchukcha"ning hali ham yurishi mumkin edi, lekin xavfli holatga tushib qolgani uchun hakam to'xtatdi. Raqib ham bu vaqtda uni yakson qilishga urinayotgan edi — voqea nafaqat ko'rinishga, balki xavfsizlikka ham taalluqli edi. Ya'ni, asosiy narsa shunda: KO deganda — bu to'g'ridan-to'g'ri raqibni nishonga olish bilan narsaning tugashi, TKO deganda esa — hakamning xavfni ko'rib, to'xtatish qarori. Qoidalarning o'zi shunday: agar kurashchi o'zini himoya qila olmay turibdi yoki shikast tufayli oldinga siljish imkoni qolmasa, hakam darhol to'xtatadi va TKO chiqaradi. Bu yerda asosiy vosita — hakamning xavfsizlikni asosiy deb bilishi.

Jangning oʻrtasidagi asosiy bayonotlar qanday boʻlsa, TKOning chegarasi ham shunday! 😮 Misol uchun, oʻzining bir jangida “Zulfikor” deb nomlangan oʻzbekistonlik MMAchi raqibini ogʻir bosdi, raqib qoʻllarini koʻtara olmasdan, faqat tizzalari bilan toʻsardi. 2-daqiqada raqib oldinga siljishni toʻxtatib, oldinga yiqilib qoldi — lekin hali yiqilgan boʻlmadi, faqat nafas olish bilan kurashardi. Hakam esa darhol xavfni koʻrib,TO'xtatdi va TKO chiqarildi. Aytmoqchimanki, KO boʻlmagani uchun raqib hali harakat qila edi, ammo qo'llarni ko'tara olmasligi unga jazo berishni qiyinlashtirardi — ana shu TKOning chegarasi! 👊 Sizning chegara savoling: "agar jangchi himoyalanolmas holatda, ammo hali yiqilmagan boʻlsa-chi?" Demak, soʻramiz- agarda raqibingiz toshdek yopishtirilib qolib, qoʻllarini koʻtara olmasa, lekin hali toʻxtab qolmagan boʻlsa? 🤔 Yana bir hol: yaqinda boʻlgan UFC turnirida bitta jangchi 3-raund davomida qoʻllarini koʻtara olmasdan, faqat boshini pastga egib kurashardi — hakam ham qoʻrqib halova qoʻydi. Shunday boʻlishi mumkinmi?

Yahshi, endi bu masalani yalpi emas, oʻzbek manbalariga ham murojaat qilib ochib beraman. Sizlarning asosiy savoliga javob shunday: agar jangchi qoʻllarini koʻtara olmasa, lekin hali toʻxtamayapti (ya’ni oldinga siljishni davom ettiradi) — bu holda ham TKO qoʻllaniladi. Sababi, qoidaga koʻra, asosiy mezon *himoyalanmaslik* (tana holati xavfsiz boʻlmaganligi). Qoʻllarni koʻtarish imkoni boʻlmasligi bunday holatning eng koʻp uchraydigan belgisi boʻlib, hakam bu holatni toʻxtatish uchun yetarli sabab deb hisoblaydi. Ha, "Zulfikor" misolida boʻlgani kabi — u ham qoʻllarini koʻtara olmadi, ammo hali toʻxtamagan edi, lekin hakam xavfni koʻrib darhol toʻxtatdi. Hatto UFCda ham bunday holatlar qayd etilgan. Misol uchun, oʻtgan yilgi UFC 300 turnirida bitta jangchi soʻnggi raundda qoʻllarini koʻtara olmasdan, faqat tana bilan himoya qilishga harakat qildi. Hakam esa, raqibning faoliyati va uning himoyalanmasligini koʻrib, jangni toʻxtatdi — TKO chiqdi. Bu yerda asosiy omil shundaki, **xavfsizlik**. Agar jangni davom ettirishga ruxsat bersangiz, raqibga jiddiy zarar yetkazish xavfi yuqori. Shuning uchun ham qoidalar shunday taʼkidlaydi: *agar jangchi oʻzini himoya qilishga qodir boʻlmasa* (bunday holat qoʻllarini koʻtara olmaslik orqali namoyon boʻladi) — hakam tomonidan toʻxtatish toʻgʻri qaror hisoblanadi. Demak, toʻxtamaganlik bu holatning asosiy omili emas — asosiy omil *himoyalanmaslik* (bu qoʻllarni koʻtara olmaslik orqali ifodalanadi). Oqibatlarga kelsak: bunday TKOlar xalqaro musobaqalarda hech qachon bahs-munozaraga sabab boʻlmaydi. Chunki bu qoidaga toʻliq mos keladi. Ammo oʻzbek manbalariga kelsak, aytish kerakki, mamlakatimizda ba’zilar hali ham "toʻxtamaganlik"ni asosiy omil deb hisoblaydilar — bu esa notoʻgʻri. Savolga qaytaman: **ha, qoʻllarini koʻtara olmasa, lekin oldinga siljishda davom etsa — ham TKO qoʻllaniladi**, chunki asosiy omil himoyalanmaslikdir, toʻxtamaganlik emas. Ha, yana bir misol: yaqinda boʻlgan Osiyo chempionatida bitta oʻzbek MMAchisi soʻnggi raundda qoʻllarini koʻtara olmadi, ammo oldinga siljardi. Hakam uni toʻxtatdi — TKO. Bu yerda ham asosiy omil qoʻllarini koʻtara olmaslik edi, toʻxtamaganlik emas.

Ushbu TKO qoidasi shunday: *qo'llarni ko'tara olmasang - himoyalanolmaysan, yaxshi ham oldinga siljab turganing bo'lsin!*💪🔥