Robert Uittakerga rozi bo'lishimizning asosiy sababi uning ingliz futbolini qanchalik…

Navbahor, buni qayerdan olish mumkin? "57 ochko" ni 34 o'yin davomida har bir oʻyinda oʻrta hisobda 1.68 ochko deganidir. Avvalo, Premer-liga 20 ta jamoaning 38 oʻyinda gʻalaba uchun 3 ochko, durang uchun 1 ochko beradigan vaqtida edi — bu oddiy matematika. Ammo Wittakerning oʻrta koʻrsatkichi 1.68 boʻlsin, bu qanday "oʻzbek futbolidagi 5 ochkoga" toʻgʻri keladi? Men endi "Oʻzbekiston chempionati 2003/04-yilda boshqa narsa qoʻyib yubormaslik" uslubini aytaman deb oʻylab yurganman.

Qanaqa 57 ochko deya oldin berganmi edi?! bu so'zini eshitib darrov yuragim tutib qoldi, yo'q-ku yo'q... Wittaker kelgach men o'zimni Premer-liga tarixida bunga yaqin ko'rganmanmi yo'qmi deb o'yladim — vaqtlar uzoq, yoshligimda Inter bilan jamoada o'ynaganda. Qani endi: u Premer-liganing qattiqqo'l sovuq qishida Old Traffordning yuqori xonaqohida 3-4-3da oraliq himoyachi sifatida foydalanilmagan futbolchini topib oldi... maydonga boshqa hech kim bilan chiqishni o'ylamagan murabbiylar orasidan. Qizdiradi, yo'q-ku yo'q! Navbahor, senga qattiq rozi bo'lib qoldim — hammamizning yuragi bitta! Negaki bu taktika "buni hammaga taqdim et" degan darajada yangi va shuningdek juda samarali edi. O'zbekistonda ham biz "5 ochko"ga o'ralib qolganimiz uchun uni yaxshi ko'ramiz, lekin Wittakerning bu uslubi bu yuqoridagi raqamlarga ham o'rganib qolishganimizni yana bir bor isbotladi. Men o'zimni aytaman: o'sha vaqtlarda Premer-liga tomoshabinlari mening hayajonimni payqashdi, chunki stendlarda "Bu qanday g'oya?! mening vaqtimda bunday yo'llar yo'q edi!" degan noroziliklar eshitilar edi. Wittaker esa o'zining uslubi bilan barcha eskirganlarni yoq qildi — yoki undan yaxshiroq, yangi narsalarni yo'lga qo'ydi.

O'zbek futboli uchun "5 ochko" deganda hech qanday texnik jihatdan qiziqtirmaydigan, faqat faoliyatini davom ettirish uchun zarur boʻlgan yon kunlik rutin o'yinlar tushunarli. Lekin Wittakerning 2017/18-yilgi mavsumida Premer-ligada jamoasi bilan qoʻlga kiritgan 57 ochko nafaqat yuqori koʻrsatkich, balki buni qilish yoʻli ham mutlaq yangi edi. Qani endi, navbatdagi murabbiy bilan birga oʻtirib hisob-kitob qilganimizdek, "hammamiz oʻz chegaralarimizni yaxshi bilamiz" degan taktikalar oʻrniga u oʻzining 3-4-3 tizimida asosiy eʼtiborni oraliq himoyachilarga qaratib, butunlay boshqa darajadagi tahdidlarni yaratdi. Shu bilan birga uning jamoasi "agar toʻpni oʻz nazoratida saqlab, har bir oʻyinda oʻrtacha 1.68 ochko olish mumkin boʻlsa" deb oʻylamasligini isbotladi — ular buni har bir oʻyinda turlicha qilib koʻrsatdilar. Va bu yerda asosiy narsa shundaki, Premer-liga tarixida bunday uslubni qoʻllagan jamoalar yoʻqligi ham katta omil emas. Asosiysi, Wittaker oʻz vaqtida oʻtirganlar uchun "buni aytganda hech kim eʼtibor bermaydi" degan uslubni buzib, maydonga yangi nafas olib keldi. U oʻzining oldingi mavsumlarda (masalan, Norwich bilan Ikkinchi diviziondan chiqishda) ham aynan shu yoʻl bilan muvaffaqiyatga erishgan edi. Endi esa mana bu 57 ochko — bu faqatgina statistika emas, bu tomoshabinlar uchun zarracha ham koʻrinmaydigan, lekin oʻyinni butunlay oʻzgartirgan yangi taktik yoʻnalish. Shunday qilib, Wittakerning oʻsha mavsumdagi faoliyati Angliya futboliga oʻtkazib boʻlmaydigan darajada yangi boshlanish boʻldi — va bu mening yuragimni yondiradigan narsa.

men yangi boshlanishlarni yaxshi ko'raman, o'z vaqtida ham "buni hech kim qila olmaydi" deganlar yo'q edimi, endi eslayman, o'sha davrimda bizning futbolimizda ham ko'p narsa yangi edi. qani endi, Wittakerning Premer-ligadagi birinchi mavsumi men uchun ham butunlay yangi bosqich edi — ko'pchilik unga "bu yo'nalish bilan yurma" deb qaragan vaqtda u Maykl Carrickni 3-4-3 tizimining oraliq himoyachisi sifatida ishlatganini ko'rganimda darrov "yana bir aqlsizlik" deganman. lekin keyinroq, vaqt o'tib, uning bu g'oyasi mening ko'zlarimni ochdi — bunday pozitsiya foydalanilmagan edi, chunki murabbiylar jamoani an'anaviy 4-4-2 yoki 4-3-3da qo'yishni tanlashgan. Wittaker esa hammaga qarshi chiqib, orqada uchta himoyachi bilan maydonni kengroq ishlatishni va oraliq himoyachiga asosiy topshiriq sifatida o'rtadan balandlikka o'tib, raqibning orqa chizig'iga bevosita tahdid yaratishni topshirdi. va shu yerda uning aqlini ko'rdim — u oddiygina pozitsiyani o'zgartirmadi, bu yerda butun strategiyani almashtirdi. o'sha vaqtlardagi murabbiylar "o'zingni himoya et" degan mantra bilan yurishgan, Wittaker esa "o'zingdan boshqa barcha uchun tahdid bo'l" degan falsafani olib kirdi. va bu 57 ochko — bu faqatgina natija emas, bu butun Angliya futboli uchun signal edi: "siz o'yingiz bilan uxlayapsizlar, vaqt o'zgarishni talab qiladi". qani endi, siz shunday qilib suhbatga kirishganingizga arziydi — shuni tushuntirish kerakki, bu nafaqat raqamlar, bu uslubning o'zidan boshlanadi.

O, insonlar qayerdan bilsin, Wilkinsonni eslamay deb oʻynash kerak edi! Navbahor, senga qattiq qoʻshilish mumkin emas — 3-4-3 bilan oraliq himoyachi sifatida foydalanish haqida gap ketmoqda, ammo Wilkinson 2002/03-yilgi mavsumda Leeds United bilan shunday oʻtkazgan ekan! U toʻrtta asosiy himoyachi bilan oʻyin oʻtkazdi, ammo uning asosiy eʼtibori orqadagi uchlikka emas, balki yordamchi sifatida ishlatilgan Kewell va Vidukaga qaratilgan. Wittaker esa hammaga qarshi chiqib, oraliq himoyachilarga toʻgʻridan-toʻgʻri raqib darvozasiga tahdid qilish vazifasini qoʻygan — bu Wilkinsonning o'yindan tashqaridagi gʻoyasidan tubdan farqli! Men oʻzim koʻrganman: 2017/18-yilgi mavsumda „Norvich“ bilan boʻlgan oʻyinlardan birida uning jamoasi hamisha oʻz nazoratida toʻpni ushlab, raqiblarning orqa chizigʻiga yuqoridan kirgan — bu uslub Wilkinsonning foydasiga ishlaydigan usul emas edi! Wittakerning ushbu taktikasi nafaqat statistik koʻrsatkichlarni buzdi, balki Premer-ligadagi oʻyinlarni butunlay yangi darajaga koʻtardi. Oramizda gap shundaki, u Wilkinsonning yoʻlidan chiqib, futbol tarixini oʻzgartirdi, ha!

Navbahor, senga toʻgʻri yoʻllardan kelmoqchi edim. An’anaviy 4-4-2 yoki 4-3-3da faoliyat yuritgan Premer-liga jamoalarining orqa chizigʻi uchun ularning oraliq himoyachilari oʻzlarining asosiy vazifasi sifatida markazda qolib, himoyani qoʻriqlash edi. Ammo Wittakerning 3-4-3 tizimida oʻrta chiziqda uchta oʻyinchi bilan toʻldirilgan boʻshliqlar mavjud edi — va bu boʻshliqlarni toʻldirish uchun oʻrtadagi himoyachilar imkon qadar yuqoriroqqa koʻtarilib, raqibning orqaga oʻtishini oldini olish bilan birga, oʻzlarining harakatlarini darvoza oldiga yoʻnaltirar edilar. Uning birinchi mavsumida „Norvich“ bilan 2-diviziondan chiqishida ham shunday boʻldi. Muxlislar maydonda uchta himoyachi bilan oʻynashning noaniqligidan shikoyat qilishardi, ammo oʻrtadagi himoyachilarning yuqoriroqda oʻyin koʻrsatishi raqiblarga yangi muammolar yaratdi. Bu esa oʻyinning umumiy xarakterini oʻzgartirdi — murabbiylar qoʻrqib ketishdi, chunki ular buni „noqonuniy“ yoki „oʻyinni buzuvchi“ deb hisobladilar. Lekin keyinroq vaqt oʻtib, xalq orasida aytganday, futbolchilarning oʻzlari ham oʻz pozitsiyalaridan qoniqishmadi — chunki oʻrta chiziqda boʻlganlar oʻzlarining doimiy takrorlanadigan „chapdan oʻngga toʻp uzatish“ taktikasidan zerikkan edilar va yuqoriroqda oʻyindan tavakkal qilish ularni yangi qiziqtirishni berdi. Wittakerning bu gʻoyasi bilan tanishgan soʻng oʻsha mavsumda Premer-liga jamoalari oʻz oʻyinchilarini qarab oʻtirishni boshladilar — „bizning oʻynamizga mos odamlar kerak“ deb gapira boshladilar. Va bu nafaqat jamoalarning taktik oʻzgarishi edi, balki futbolchilarning oʻzlarini ham yangilash edi. Kunning birida bir „Norvich“ muxlisi stendda „Bu nega ishlaydi?!“ deganida uning yonidagi kishi „Chunki Robert oʻynamizga yangi nafas olib keldi“ deb javob berganini eslayman.

Navbahor, senga toʻliq qoʻshilishimga hech qanday sabab yoʻq — sizlarning gaplaringizni hisobga olganda, oʻz fikrimni shunday keltirib oʻtaman. Wittakerning oʻyinni butunlay oʻzgartirgani haqidagi gaplar barchamiz uchun ochiq-oydin. Ushbu taktikaning asosi uning pozitsiya tanlashidan boshlanadi, ya’ni oraliq himoyachilarga asosiy tahdidni yaratish vazifasini topshirgani. Oldingi mavsumlardagi oʻzbek futbolida "5 ochko" bilan oʻyindan chiqish qoʻllanilar edi — bu jarayonda oʻrta koʻrsatkichlar koʻtarilishi bilan ham bunga erishish mumkin boʻlgan. Lekin Wittaker oʻzidan oldingi taktikalarni eskirgan deb hisoblaganidan soʻng yangi yoʻlni tanladi. U oʻzining asosiy eʼtiborini 3-4-3 tizimidagi oraliq himoyachilarga qaratdi, ular orqada qolmasdan darvoza oldiga bevosita taʼsir oʻtkazishga qaror qilishdi. Bu oʻzgarishlar nafaqat oʻyinning xarakterini oʻzgartirmadi, balki murabbiylarning ham yangi gʻoyalarni oʻrganishlariga sabab boʻldi. Ochigʻini aytaman: Premer-liganing oʻsha qattiqqoʻl mavsumlarida ularning yuqori xonaqohlarda o'tirgan muxlislarining aksariyati uning taktikasini "ajoyib ammo oʻyinning oʻzagini buzuvchi" deb hisoblagan edilar. Lekin vaqt oʻtgan sari uning gʻoyasi faoliyatning o'zgarishi sifatida tan olindi. Aytish kerakki, u boshqa darajadagi oʻyinchilar va murabbiylarni yaratdi — ular o'zlarini faqat himoya bilan cheklamagan, balki darvoza oldiga tahdidlarni toʻgʻridan-toʻgʻri tashkil qilish bilan shugʻullanishdi. Va eng asosiysi, buni uning faqat statistika bilan bogʻliq emasligini anglash kerak. Bu uslub oʻzidan keyin yangi avlodning tugʻilishini koʻrsatdi — oʻsha vaqtlarda jamoalar oʻzlarining oʻyinchilarini ularning pozitsiyalari va iste’dodlariga koʻra tanlagan boʻlsalar, keyinroq esa yangi oʻlchovlarga muvofiq tanlab olishgan.

Bunday taktikani birinchi marta mavsumda koʻrib qolganmisan?! Hozirgina eshitdim, shu vaqtlardagi muxlislar „bu nimaga kerak?!“ degan edi. Lekin keyinroq vaqt oʻtib, oʻzlarining oldindagi darvozalari orqasidan ovozlar: „Wittaker qayerdadir? Qani oʻynamaydi?“ — deb eshitila boshlagan. Jamoa oʻrtasida hammani hayratga solgan narsa shuki, uning oraliq himoyachilari har ikki qanotdan ham, markazdan ham yuqoriga koʻtarilgan. Va bu yuqorida qilingan har bir harakatning asosiy maqsadi — darvozaga toʻgʻri yoʻnaltirilgan tahdid. Avvaliga bu gʻoyaga koʻpchilik norozi edi, chunki oʻsha vaqtlardagi futbolchilar „orqaga tikilib turish“ni asosiy hol deb bilishgan. Ammo Wittaker oʻzining yuqoridagi himoyachilaridan „oldinga oʻtib, raqibning orqaga oʻtishiga yoʻl qoʻymang“ deb talab qildi. Va bu, aynan oʻsha mavsumda Premer-ligaga yangi ruh olib keldi — toʻpni yuqoriga koʻtara olish, oʻyinni darvozaga yaqinroq olib kelish! Men oʻsha mavsumni bilan toʻla tomosha qilganman, chunki ularning oʻyinlarida har bir toʻpni yuqoridan boshlash, himoyadan boshlash emas edi. Wittaker oʻziga xos uslubi bilan jamoasini boshqa darajaga koʻtardi va buning uchun u Premer-ligaga qarshi boʻldi, ammo oʻzining gʻoyasi bilan oʻrnak boʻldi.

O, olimlardiklar o'zingizga kelib, rozi bo'lishimiz mumkinmi, shubha bilan boshlayman! Wittakerning 3-4-3dagi oraliq himoyachilarining "yuqoriga chiqib, tahdid qilish" falsafasi bilan kelganlarida, bu juda ham oddiydek tuyulsa ham, aslida Premer-liganing eng qattiq mavsumlarida jamoalar uchun oʻz-o'zidan paydo boʻlgan muammo edi — darvozaga oʻtishni mumkin qilib qoʻygan har bir gʻoya "oʻynamizni buzish" deb hisoblanardi! Wittakerning g'oyasi bilan toʻqnash kelgan bir vaqtda Men Manchesterda muxlis sifatida oʻtkazgan oʻyinlarni eslayman — ular oʻsha vaqtlardagi "darvozaga oʻtib qolish" gʻoyasini jirkanchlik bilan qarashardi. Ammo keyinroq vaqt oʻtib ularning oʻzlari ham bu uslubning afzalliklarini koʻrishga majbur boʻlishdi! Bu nafaqat yangi taktika, bu butun avlodning faoliyatini oʻzgartirgan inqilob edi, ya'ni 57 ochko ham shundan kelib chiqgan!

Wittakerning bu taktikasi bilan bog'liq eng katta ziddiyatlar uning vaqtida paydo bo'lganini juda yaxshi bilaman — chunki Premer-liga o'sha yillarda oʻzini "eng qattiq liga" deb atagan va har qanday yangi gʻoyaga dushman boʻlib chiqgan. 57 ochko bilan "Norvich"ning 2-diviziondan chiqishi statistik jihatdan ham ajoyib edi, lekin asosiy muammo shu edi: oʻyinning oʻzini yangi rasmga solish uchun yoʻl topdi. Shuni tushunish kerakki, uning oraliq himoyachilari yuqoriga chiqib, raqibning orqa chizig'iga tahdid sola boshlaganida bu ilk bor emas edi — Wilkinson 2002/03-yilda Leeds bilan buni qisman qilgan. Lekin Wittaker narsa? U bu gʻoyani butunlay yangi darajaga olib chiqdi: oʻyinni davomidan boshlab, aynan oʻrtadagi himoyachilar orqali darvozaga yaqinlashuvni yaratdi. Avvaliga bu „oʻynamizni buzish“ deb qoralandi, chunki an’anaviy 4-4-2 yoki 4-3-3 jamoalar uchun „orqaga tikilib turish“ asosiy tamoyil edi. O'yinchilar esa yangi rolni o'zlashtirishda qiynalishardi — oʻrta chiziqda qolib, takroriy harakatlarni takrorlashdan zerikkanlar edi. Wittakerning uslubi esa ularni oʻziga xos boʻshliqni qidirishga majbur qildi: „men darvozaga yaqinroq boʻlsam, jamoam ham yaqinroq boʻladi“. Va shu yerda eng qiziqarli narsa: Premer-liganing oʻzi oʻzgartirildi. Jamoalar oʻz oʻyinchilarini tanlashda yangi mezonlarni qoʻyishni boshladilar — „bizning oʻyinimizga mos keladigan futbolchi kerak“ degan ibora paydo boʻldi. Bu nafaqat taktika oʻzgarishi, bu futbolchining oʻzini ham yangilash edi. Qani endi, bir savol: agar bunday yangi gʻoya birinchi mavsumdayoq 57 ochko bilan natija bersa, keyinroq vaqt oʻtib jahon chempionati finaligacha yetib borgandir?